ما و حافظ ،، به مناسبت روز بزرگداشت حافظ شیرازی

(به مناسبت روز بزرگداشت حافظ شیرازی)

✒️دکتر میثم رشنو

 درباره شخصیّت حافظ و دیوان پُر رمز و رازش، شرح ها خوانده اند و تفسیر ها نوشته اند. اما با قاطعیّت می توان گفت که حافظ این همه هست و این همه نیست.

زبان حافظ، زبانِ رمز و سَمبل و اشاره و استعاره و کنایه و تمثیل و سرشار از صُوَرِ خیال است. زبانِ او، زبان انسانِ ایرانی است که در درازنای تاریخ و هجوم بیگانگان، از اسکندر و مغول و تاتار تا استعمار جدید، همواره کوشیده تا منظور و بیان خویش را در قالب گُزین گویه و دُرواژه و ضرب المثل، پیچیده در عین سادگی، به مخاطب انتقال دهد. مردمان این سرزمین از عالم تا عامی، به دیوانش تفأل زده و با سوگند دادن او به شاخه نباتش، استخاره از کلامش می جویند. در شب های چِلّه و بلندترین شبِ سرما، طلوع درخشنده و گرما بخش خورشید را با حافظ خوانی به نظاره می نشینند.

حافظ رِند است و رِندانه، سلطانی عالم را طُفیل عشق می داند و به قول خودش، خواجه وار می کوشد تا از عشق بی نصیب نباشد. عشقِ حافظ هم رنگ و بوی عشقِ زمینی دارد و هم حال و هوای عشقِ آسمانی. او عشق را اِکسیر زندگانی و فریاد رس آدمی در دامگه حادثه می داند و بر این باور است که هستی و فلسفه زندگی، همه بر مدار ِ عشق می چرخد.

 او پادشاه سرزمین غزل است. سعدی اگر سرآمد غزل عاشقانه و مولانا جلال الدّین قافله سالار غزل عارفانه است، در این میان شمس الدّین محمّد (حافظ)، در غزل عاشقانه هم شانه و هماورد سعدی و در غزل عارفانه، همپا با مولانا، پلّه پلّه بالا می رود.

 حافظ از تزویر و دورویی و دوگانگی و سالوس نمایی بیزار است و ریا را خصوصاً در جامه زُهد و پاکدامنی با نکوهش و طعنه ياد می کند.

 در سدّه های هجدهم و نوزدهم میلادی، موجی از توجه به آثار شاعران مشرق زمین در محافل ادبی اروپا آغاز شد.در این میان، گوته شاعر بزرگ آلمانی که گوئیا نیمه گمشده خویش را در اشعار خواجه شیراز یافته بود، آنچنان شیفته و شیدای حافظ می شود که در دیوان غربی – شرقی خود، به مُریدی حافظ افتخار می کند. نیچه فیلسوف شهیر آلمانی و ویکتور هوگو و آندره ژید نویسندگان نامدار فرانسوی نیز در تکریم و بزرگداشت مقام حافظ و شعر او، داد سُخن سَر داده اند.

با همه این اوصاف و تعابیر، حافظ امّا شاگرد مکتب قرآن است و به قول خودش، هر چه کرده همه از دولتِ قرآن کرده است. غایت مقصود او دیدار معبودِ جان در عالم بالاست.
چنین قفس نه سزای منِ خوش الحانی است /روم به روضه رضوان، که مرغ آن چمنم