فرهنگی

جهانی شدن شوش،فرصت بزرگی که هنوز به توسعه شهری تبدیل نشده است

شوش شهری است که نام آن تنها به یک شهر در جنوب غرب ایران محدود نمی‌شود، بلکه بخشی از تاریخ تمدن بشری را در خود جای داده است. ثبت محوطه باستانی شوش در فهرست میراث جهانی یونسکو در سال ۲۰۱۵، جایگاه تاریخی این شهر را در سطح بین‌المللی تثبیت کرد. یونسکو شوش را دارای لایه‌های پیوسته سکونت از هزاره پنجم پیش از میلاد تا قرن سیزدهم میلادی معرفی می‌کند.

شوش شهری است که نام آن تنها به یک شهر در جنوب غرب ایران محدود نمی‌شود، بلکه بخشی از تاریخ تمدن بشری را در خود جای داده است. ثبت محوطه باستانی شوش در فهرست میراث جهانی یونسکو در سال ۲۰۱۵، جایگاه تاریخی این شهر را در سطح بین‌المللی تثبیت کرد. یونسکو شوش را دارای لایه‌های پیوسته سکونت از هزاره پنجم پیش از میلاد تا قرن سیزدهم میلادی معرفی می‌کند.

اما پرسش مهم این است: این جایگاه جهانی چه سودی برای مردم و توسعه امروز شوش داشته است؟

در نگاه نخست، جهانی شدن باید فرصتی برای رونق گردشگری، افزایش سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال و توسعه زیرساخت‌ها باشد. حضور دو اثر شاخص جهانی، یعنی محوطه باستانی شوش و چغازنبیل، ظرفیت کم‌نظیری برای شکل‌گیری یک مقصد گردشگری تاریخی در منطقه ایجاد کرده است.

با این حال، فاصله میان «ظرفیت» و «بهره‌برداری اقتصادی» همچنان قابل توجه است. حتی در برنامه‌های مطرح‌شده برای شوش، موضوعاتی مانند توسعه زیرساخت‌های گردشگری، تکمیل هتل، ایجاد بازارچه‌های خوداشتغالی، ساماندهی اطراف چغازنبیل، توسعه گردشگری ریلی شوش تا چغازنبیل و ایجاد ردیف اعتباری ویژه برای شهر جهانی شوش مطرح شده است، موضوعی که نشان می‌دهد بسیاری از زیرساخت‌های لازم هنوز نیازمند سرمایه‌گذاری و تکمیل هستند.

از سوی دیگر، یونسکو نیز تأکید کرده است که توسعه شهری نامنظم در محدوده‌های پیرامونی شوش می‌تواند به حریم و منظر میراث جهانی آسیب بزند و اجرای دقیق ضوابط و هماهنگی میان مدیریت شهری و میراث فرهنگی برای توسعه سازگار شهر ضروری است.

بنابراین مسئله شوش را نباید فقط در تعداد گردشگران خلاصه کرد. گردشگر زمانی برای شهر ثروت ایجاد می‌کند که بخشی از زمان خود را در شهر بگذراند، اقامت کند، از خدمات محلی استفاده کند و از صنایع‌دستی و محصولات بومی خرید داشته باشد.

اگر گردشگر از یک محوطه تاریخی بازدید کند و بدون اقامت یا استفاده جدی از خدمات شهری شوش را ترک کند، بخش مهمی از ارزش اقتصادی گردشگری از دست می‌رود.

از همین منظر، جهانی شدن شوش بیشتر از آنکه یک «نتیجه نهایی» باشد، یک فرصت تاریخی است فرصتی که هنوز ظرفیت تبدیل شدن به موتور توسعه اقتصادی شهر را دارد.

شوش برای استفاده واقعی از این فرصت به یک زنجیره کامل گردشگری نیاز دارد: دسترسی مناسب، اقامتگاه و هتل، حمل‌ونقل گردشگری، راهنمای گردشگری، بازار صنایع‌دستی، رستوران‌ها، موزه‌ها، برنامه‌های فرهنگی و تبلیغات حرفه‌ای. طرح‌های مطرح‌شده برای توسعه گردشگری شوش نیز دقیقاً به بخش‌هایی از همین زنجیره اشاره دارند.

در نهایت باید گفت جهانی شدن شوش تاکنون بیش از آنکه به ثروت محسوس برای شهر تبدیل شود، برای آن اعتبار و ظرفیت ایجاد کرده است. سود واقعی زمانی نمایان خواهد شد که مدیریت شهری، میراث فرهنگی، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی بتوانند این اعتبار جهانی را به سرمایه‌گذاری، اشتغال و رونق کسب‌وکارهای محلی تبدیل کنند.

شوش امروز یک پرسش جدی پیش روی خود دارد:

آیا قرار است فقط صاحب میراث جهانی باشیم، یا می‌توانیم از این میراث برای ساختن آینده‌ای بهتر برای مردم شوش استفاده کنیم؟

پاسخ به این پرسش، تفاوت میان «داشتن یک شهر جهانی» و «داشتن یک شهر توسعه‌یافته به پشتوانه میراث جهانی» را مشخص خواهد کرد.